انجمن ستاره شناسی آبادان

متاسفانه گنجینه ی گرانبهای آثار و کتب ریاضی دانان قبل از اسلام در میان جنگ های مختلف و در چپاول ، غارت و آتش سوزی ها و جزیه گرفتن ها از بین رفته و آن چه که از دستبرد زمانه باقی مانده بود در زمان حمله اعراب و مغول تاراج و نابود گردید . فقط اغلب در لا به لای کتاب های انگشت شمار و رسالات جسته و گریخته و سنگ نوشته ها آثاری عمیق و ارزنده که واقعا مایه تعجب و تفکر است مشاهده می شود .

تاریخچه ای از دانش اخترشناسی قوم آریا

متاسفانه گنجینه ی گرانبهای آثار و کتب ریاضی دانان قبل از اسلام در میان جنگ های مختلف و در چپاول ، غارت و آتش سوزی ها و جزیه گرفتن ها از بین رفته و آن چه که از دستبرد زمانه باقی مانده بود در زمان حمله اعراب و مغول تاراج و نابود گردید . فقط اغلب در لا به لای کتاب های انگشت شمار و رسالات جسته و گریخته و سنگ نوشته ها آثاری عمیق و ارزنده که واقعا مایه تعجب و تفکر است مشاهده می شود . نخست لازم است اشاره ی مختصری به این نکته شود که آن چه ما از نژاد قدیم ایرانی می دانیم این است که اقوام آریایی شامل : ایلامی ها ، مینتیانی ها ، کاسپی ها ، که از آریایی های تیره ی " نوردیک " بودند از 4000 سال قبل از میلاد ساکن فلات ایران شدند .

در 3800 سال قبل از میلاد به علت هوش و ذکاوت و معلوماتی که داشتند شالوده ی شهرهای شوش و انزان را ریختند و 3700 سال قبل سازنده ی اولین سفال های ظریف نقش دار بودند . اونتاسکال به خاطر ساختن کاخ های با شکوهش صفحات زرین تاریخ را درست کرد .

پرستش الهه ی آفتاب در 3300 سال قبل و انهدام شهر بابل و همچنین تدوین قوانین همورابی نمونه ای از تمدن عهد قدیم و حکومت چهار قوم ایلامی ، مینتیانی ،کاسپایی و آریایی بود که تا اوایل پیدایش حضرت زردشت  بین 600 تا 700 سال قبل از میلاد ادامه داشت . کتاب اوستا ، بندهشن ، گات ها ، دینکرد در 1570 سال پیش نوشته شده و سپس دین زردشت آیین مقدس 

ایرانیان زیر فرمانروایی فراتس مذهب رسمی ایرانیان گردید و شاهنشاهی عظیم ایران از 2500 سال قبل توسط کورش بنیاد گذاشته شد . قوم سکاهایی که آیین  (مهرپرستی ) را داشته در

حدود 2300 سال قبل ، از سیستان به اطراف رود سند عزیمت کردند و اطلا عات وسیعی از تقویم و نجوم داشتند و (شکاکادوباها ) نام تقویم سکاها بود .

بررسی کتاب اوستا در 21 فصل ، کتاب بندهشن ( آغاز خلقت ) و کتاب دینکرد که اولین دایره المعارف دینی دنیا است مورد توجه تهمورث شاه قرار گرفت و دستور داد نوشته ها و کتاب های دانش آن روز را بر پوست درخت توز بنویسند و در قلعه (جی) محفوظ نگه دارند . 

* جالب ترین مطلبی که درباره ی زردشت باید بدانیم این است که گروهی از محققین و دانشمندانی که درباره ی " زردشت پیغمبر ایران باستان " می نویسند : زردشت در ده سال (تفکر) تنها به اندیشه نگذارند بلکه علم ستاره شناسی را نیز دنبال کرد و شکاف سنگی را که از طاق غار تا سر کوه بود برای رصد ستارگان به کار می برد و به ستاره یابی و پژوهش در گردش ستارگان و به ساختن زیج و اسطرلاب می پرداخت . گفته اند که همه ی طاق ها و دیواره های آن غار پر از نگار ستارگان و پیکره ی ماه و خورشید و مسیر گردش آنان بوده . این غار پس از سال های بسیار زیارتگاه ایرانیانی بود که زردشت را به پیامبری برگزیده بودند . قزوینی محل آن را در کوه سبلان و " میر خواند " آن را نزدیک اردبیل گزارش داده است .

از آن چه که در چند کتاب انگشت شمار که از تاخت و تاز ، انهدام و غارت تازیان باقی مانده ، در می یابیم ایرانیان قدیم ، دانش ریاضی ، نجوم و ستاره شناسی را به حد غیر قابل تصور می شناختند . ارتاخالیس یکی از دانشمندان محقق و مهندس برجسته ی ایران بود که در سال 480 قبل از میلاد برای عبور ناوگان خشایارشاه ، ساختن ترعه ای را در جزیره ی اتوس رهبری کرد . شناسایی و اطلاعات آنان از ستاره شناسی اساس و پایه ی علم نجوم گردید دانشمندان ایرانی دوره ی اسلام آن را به حد کمال رسانیده و تا آن جایی که احتیاج به وسایل و ابزار نبود ، تئوری این دانش را تکمیل کردند .

ایرانیان قدیم در ابتدا چهار فرمانروا برای آسمان به شرح زیر انتخاب کردند :

1- تیشتر- سپاهپت خراسان که امروز آن را ستاره ی( شعرای یمانی )یا کلب الجبار می گویند این ستاره سپهبد یا فرمانده نواحی آسمان خراسان بود .            

2- ستوئس - سپاهپت خوروران ( الدبران ) در صورت فلکی ثور .

3- وننت – سپاهپت نیمروج – وگا در صورت فلکی نسر طایر .

4- هیپتوایرنگ – سپاهپت اباختر- دب اکبر .

ایرانیان مشخصات کامل برای یکایک آن ها داشتند و اطلاعاتی که از کتب و سنگ نوشته ها به دست می آید عبارت از مطالب و جملات پر ارزشی هستند که در تحقیق و بررسی یکایک کلمات و جملات آن ها نه تنها به دنیایی از دانش و علم اخترشناسی بلکه طب و امور اجتماعی و فلسفی روبرو می شویم که حیرت و تعجب زاید الوصفی را در وجود ما بر می انگیزد . مطالبی که تذکر آن در این جا ضروری به نظر می رسد این است که با توجه به تحقیقی که درباره ی کتاب "  الموالید علی الوجود و المحدود " به عمل آمده ثابت شده که کتاب مذکور ترجمه ی عربی کتاب ( پارسیک ) است که در اصل به زبان پهلوی بوده و به دستور انوشیروان انجام گرفته . مطالب کتاب پارسیک از نوشته های مرد دانشمندی است که کلید دار رصدخانه ی ( آزی دهاک ) بوده و سرپرستی هفت منجمی را داشته که مسئولین پرستشگاه ( هفت گوهران آسمان بودند ) .

این حیرت ها و کنجکاوی ها بود که (هنینگ ) ، (ماکنزی ) ، (دارمستتر ) ، (بارتلومه ) ، (ویلیام جکسن ) ، (پوپ ) ، ( گیرشمن ) ، ( گدار ) ، ( تلینو ) ،     ( وست ) ، ( هوسینگ ) ، (سن جانا ) ، ( اشپیگل ) ، ( ویتدیشمن ) ، ( گیگر ) ، (پلیو ) و (شاوانس ) و سایر محقیقین دانشمند جهان را بر انگیخت تا کتب و رسالات متعددی درباره ی زردشت ، اوستا و ایرانیان قدیم و اقوام آریایی و مادها و مذهب مانوی به رشته ی تحریر در آورند که نه تنها کتب آن ها امروز زینت بخش کتابخانه ها و موزه های بزرگ دنیا ست بلکه حاصل این کند و کاو و بصورت کلیدی برای تکاپوگری نسل های آینده به جای مانده است .

شکی نیست که علم نجوم از زمان بسیار قدیم مورد توجه ایرانیان بوده به ویژه آن که آسمان صاف و هوای خوش ایران که فروغ ستارگان را چندین برابر می کرده و جلای آسمان کویر و شهرهای نزدیک آن ، درخشش ستارگان آن جا که شهرتش در هر جا پراکنده است بهترین انگیزه و دلیل برای تشویق و تهییج افراد به بررسی و تحقیق درباره ی اختران در این سرزمین بوده است . 

کتاب ( بندهشن )  که به معنی کتاب راز آفرینش است اثر پر ارزشی است که در آن از دانش نجومی ایران سخن بسیار رفته ، مباحث این کتاب درباره ی آفرینش جهان از روز نخست است و توسط " گویت شاه رستم بندار " نویسنده ی دست نویس راتستان متعلق به کتابخانه ی پدر بهرام گور رونویسی شده است ، متاسفانه تاریخ دقیق نوشتن آن معلوم نیست و به احتمال قوی در زمان تهمورث شاه مجددا " آن را به زبان پهلوی نوشته اند و بنیاد فرهنگ ایران تحت شماره 4 زبان شناسی ایرانی آن را عینا " چاپ و منتشر کرده است . این کتاب از جمله مهم و مفصل ترین آثار پهلوی است .

اگر بخش " هوس پارم یا نسک هفدهم " اوستا را مطالعه کنیم در می یابیم که شامل مسایل بسیاری درباره ی ستاره شناسی ایرانیان قدیم است .

در قسمتی از کتاب مقدس اوستا تفسیر و تالیف پور داود که از سلسله انتشارات انجمن زردشتیان ایرانی و انجمن ایران لیک است این طور نوشته است که : (تشتر) در اوستا ( تیشتریه ) آمده است و در زبان پهلوی تیشتر و تیشترین اسم بعضی از ستارگان است که در نزدیک تشتر می باشند و آن را همراهی         می کنند و این ستاره ( شعری یمانی ) است و بیرونی می گوید که ستاره ای است بر دهان ( کلب الجبار ) و پلوتارک هم می نویسد که ایرانیان آن را از زمان بسیار قدیم می شناختند و می دانستند که تشتر ستاره ی شعری یمانی است و مورخ مذکور صریحا از ستوده بودن این ستاره نزد ایرانیان اشاره کرده و    می گوید : هرمزد ، (سیریوس ) را که در نزد منجمین اسلام به نام شعری یمانی است – نگهبان و پاسبان سایر ستارگان قرار داد و این مطابق است با آن چه در خصوص ( تشتر ) در اوستا ذکر شده است و در فقره ی 44 از تشتریشت آمده است " ما ستاره ی (( تشتر )) درخشان و با شکوه را می ستاییم که اهورا مزدا او را سرور و نگهبان همه ی ستارگان برگزیده ( چنان چه زردشت را برای مردمان ) ."

در کتاب ( بندهشن ) و مجموعه مقالات و نوشته های

w.h.henning an astronomical chapter of bundhashan journal of the royal Asiatic society.

که در اکتبر 1942 منتشر شده صفحات 248 و 249 و همچنین با توجه به فصل دوم بندهشن که از یادداشت های

D.N.Mackenzie

Zorasterian astrology in bundhashan school of oriental and African student.

در بولتن مطالب بسیار ارزنده و جالبی درباره ی ستاره شناسی ایرانیان قدیم آمده است و در کتاب بندهشن مشخصات و نام ستارگان و نام ماه ها و صور فلکی و مسیر حرکت و تقارن و سایر مشخصاتی را برای آن ها ذکر شده است .

نکته جالبی که اخیرا کشف شده حاکی از آن است که مشخصات ستاره " شعرای یمانی " و ستاره ی " وگا " هر یک برابرند با 10000 درجه کلوین حرارت و با اسپکتروم 0A و دارای تشعشعات هیدروژنی و ستاره ی ملتهب درخشان و سفید از یک خانواده بنابراین با توجه به نکات فوق این خود مایه ی کمال تعجب است که ایرانیان در 2700 سال پیش چگونه و با چه وسایلی توانسته بودند این دو ستاره را در دو گوشه ی آسمان مورد توجه خاص  قرار داده و هر یک را به عنوان فرمانده و صاحب اقتدار یک قسمت از آسمان بگمارند .

 اهمیت این مطلب موقعی عیان می شود که بدانیم در عصر حاضر دانشمندان با وسایل بسیار پیچیده ی علمی ، تازه دریافته اند که این دو ستاره که در دو نقطه ی آسمان قرار دارند از لحاظ مشخصات کاملا شبیه یکدیگرند و یک چنین تشابهی بین ستارگان دیگر بسیار نادر است و انتخاب آن دو  بی مورد نبوده .

در مورد ستاره ی وننت که در نسر طایر است این مطلب قابل توجه است ، که در ماه مارس 1964 بر اساس مقاله ای که در روزنامه ی معروف لنینگرد منتشر شد این مسئله مطرح گردید که موجوداتی هوشمند از برج دجاجه یکی از صور فلکی cygni  که مورد توجه و تحت بررسی های فلکی است سعی دارند با زمین تماس بگیرند : صاحبان این نظریه دو دانشمند معروف « ژنریک التوف » و « والتینا شوراله وا » معتقدند که این حادثه پاسخ و عکس العمل موجودات آسمانی در برابر انفجارهای عظیم آتشفشانی ( کاراکاتون ) است که واقع در اقیانوس هند بود و در سال 1853 به وقوع پیوست .

این آتشفشانی ، طوفانی از امواج رادیویی را به فضا فرستاده و موجودات هوشمند منظومه مذکور آن را نوعی پیام رسیده از سایر کرات تلقی کرده و در پاسخ از اشعه ی لیزر بسیار قوی استفاده کرده و به فضا پاسخ داده اند . چقدر مایه تعجب است که امروزه در می یابیم که محل مورد نظر دانشمندان نجومی و رصدخانه ی مذکور همان محل ستاره ی وننت است که در کتاب بندهشن آن را مورد توجه قرار داده است .

آن چه در مورد ستاره شناسی در دوران قبل از اسلام قابل توجه است این است که برای حرکات ماه که در مدت 28 روز شکل های مختلفی به خود     می گرفته ، منازل و جایگاه هایی در آسمان تعیین کرده بودند و هر یک از این مکان ها را به اسمی می خواندند . حالات و منازل ماه بعد ها در دوره ی اسلام در نزد عرب ها و مسلمانان و دانشمندان ستاره شناس و ریاضی دان اهمییت خاصی داشته و حتی در قرآن کریم به آن اشاره شده است :

« والقمر قدرناه منازل حتی عاد کالعرجون القدیم » ( یس /39 )

مطلبی که در این باب بسیار جالب و در خور تعمق و تحقیق بوده و به همین مناسبت مایه ی غرور و افتخار هر ایرانی است که ایرانیان قدیم و تیره ی آریایی یکایک این منازل را می شناختند و برای هریک از آن ها نام های جداگانه ای انتخاب کرده بودند و هر منزلی را به نام « ناک چترا » می گفتند ( چترا به معنی چهره ) .

بررسی کتاب بندهشن و اوستا و دیگر کتاب های مقدس زردشت این واقعیت را روشن می کند که پرتوی اولیه ی دانش اختر شناسی از مردم دانشمند ایران و تیره ی آریا ها بود که امروز به دیگر نقاط جهان پرتو افکنده است .

نام منازل ماه در دانش ستاره شناسی ایرانیان که آن را خورتک می گفتند از کتاب بندهشن استخراج شده و برای بررسی و تحقیق و توجه به این مطلب مهم ، همراه با نام های عربی آن نوشته می شود . 

نام منازل ماه به فارسی و عربی به شرح زیر بوده است :

     1-                پدیور ( شرطین )

2-                پیش پرویز ( بطین )

3-                پروین (ثریا )

4-                پها (دبران )

 5 و6-   بشن (5- هقعه ، 6- هنعه)

7-                رخوت (ذراع )

8-                تراه (نثره )

9-                پرایسپه یا " اور " ( الطرفه )

10-            نهن ( جبهه )

11-            میان ( زبره )

12-            اودم ( صرفه )

13-            اونسر ( عوا )

14-            سپور ( سماک )

15-            هوسرو ( غفره )

16-            سرپ ( زبانا )

17-            گرفش ( اکلیل )

18-            گیل ( قلب )

19-            نی ور ( شوله )

20-            ورنت ( نعائم )

21-            گا (بلده )

22-            گوی ( سعدذابح )

23-            مورو ( سعد بالغ )

24-            بند ( سعد سعود )

25-       کهستر ( سعد اجینه )

26-       وهت ( فرع المقدم )

27 و 28 - مهان ( 27- فرع الموخر و 28- رشا )

چون دو منزل (5و6) و (27و28) به جای چهار منزل در نزد ایرانیان نامیده می شدند بنابراین 28 منزل کنونی نزد ایرانیان قدیم 26 منزل بوده است . مسئله جالب توجه در حرکات ماه این است که دوره اقتران ماه 28 روز و دوره side real (سید رال) برابر با 26 روز و نیم است وانتخاب 26 دوره برای ماه که توسط ایرانیان قدیم انجام گرفت نه تنها غیر معقول نیست بلکه کاملا صحیح و منطقی و با تحقیقات علمی کاملا منطبق و یکی از حالات حرکات ماه است .

برای آگاهی بیشتر خوانندگان جدول زیر  نشان دهنده ی ماه ها و جملات کتاب بندهشن است و توضیحات در مقابل هر یک داده شده است که مسلما مورد توجه قرار خواهد گرفت .